Portret Van Abbemuseum

Op 16 april hebben we een interview gehouden met Loes Janssen, Public Mediator in het Van Abbemuseum te Eindhoven. Het Van Abbemusem staat bekend als één van de meest vooruitstrevende en experimentele musea van Nederland en heeft in de afgelopen jaren zowel intern als in de omgang met het publiek veel vernieuwingen doorgevoerd.

Loes Janssen

Loes Janssen

Het Van Abbemuseum heeft al jaren lang als overkoepelend thema ‘radicaliteit en gastvrijheid’, twee termen die goed samen gaan maar soms ook lijken te botsen. Loes: ‘Aan de ene kant hebben we daar dat radicale, altijd op zoek zijn naar vernieuwing en soms zorgt dat ervoor dat je daardoor juist een beetje afstand hebt tot het publiek, bijvoorbeeld door een heel extreme, experimentele tentoonstelling. Hoe kun je daar het publiek bij betrekken? Daar kunnen we ook heel radicaal en vernieuwend in zijn.’

In het beleidsplan van 2013-2017 zijn onder de twee overkoepelende thema’s nieuwe speerpunten geïntroduceerd: agentschap (agency), transparantie en verspreiding. In het beleidsplan (pagina 3) lezen we het volgende: ‘De drie principes vertalen zich in alle lagen van de museumorganisatie, zowel artistiek-inhoudelijk als in de bedrijfsvoering. Agentschap staat voor een nieuwe benadering van de organisatie die zich als actieve partner opstelt en mensen benadert vanuit het idee dat zij ook zelf actief kunnen en vaak willen zijn in hun omgang met kunst en het museum. Transparantie staat voor toegankelijkheid en betrokkenheid, niet alleen uitdragen maar ook toestaan. Dit vertaalt zich in een actieve analoge en digitale ontsluiting van de archieven, de collectie, onderzoek en besluitvormingsprocessen. Verspreiding staat voor een beleid dat zich richt op een breed scala aan bezoekers in het museum, de stad en de wereld.’

Agentschap
De term agentschap, agency, doet een appèl op zowel de medewerkers van het Van Abbe als op het publiek. Mensen worden zelf verantwoordelijk gesteld voor hun werk en leerproces. Loes: ‘Bij zowel de mensen die hier in het museum werken als bij de bezoeker ligt de uitdrukkelijke uitnodiging om zelf aan de slag te gaan. Aan de slag gaan wil niet zeggen je werk doen, maar mogelijkheden zien en ook zien dat jij de macht en de kracht hebt om de mogelijkheden uit te werken. Iedereen krijgt de uitnodiging van: kijk om je heen en hoe kun je bijdragen voor jezelf en voor het museum om iets te ontwikkelen’. Concreet betekent dit dat binnen het Van Abbemuseum de organisatiestructuur in de afgelopen jaren is veranderd waardoor medewerkers meer mogelijkheden hebben gekregen om zelf iets op te pakken. Er is meer mogelijk en er is vertrouwen in de medewerkers waardoor een hele strikte overlegstructuur minder nodig is.

Pieter in Van Abbemuseum (Er was eens...de collectie nu)

Pieter in Van Abbemuseum (Er was eens…de collectie nu)

Ook naar het publiek toe wordt de focus gelegd op ‘agentschap’. Het publiek krijgt de vrijheid om mee te denken, de macht te pakken en zelf een stukje van het museum over te nemen. Een voorbeeld hiervan is de ‘Open calls’ die het museum doet naar het publiek. Het publiek kan verhaallijnen insturen voor de tentoonstelling ‘Er was eens… de collectie nu’. Over deze open calls schrijft het Van Abbe: ‘Omdat het museum weet dat de eigen vertelling per definitie incompleet is, nodigen we mensen uit van buiten het museum – met een ander soort kennis en achtergrond – om hun verhalen en interpretaties toe te voegen. Zo zal uit de collecties op den duur een breder scala aan verhalen en herinneringen naar voren komen, verteld door een veelheid aan stemmen.

Het pakken van deze macht is niet voor iedere bezoeker weggelegd. Veel bezoekers vinden het prettiger om niet mee te doen aan zulke dingen, maar om gewoon rond te kijken in het museum zonder te participeren. Loes: Je moet je niet voorstellen dat hier in één keer duizenden mensen voor de deur staan om allemaal heel actief met ons aan de slag te gaan. Dat is natuurlijk een relatief kleine groep, maar dat wordt wel gezien door die groep die daar om heen staat. Ook al is die groep maar heel klein, we vinden het wel heel belangrijk om te laten zien dat het kan en dat je ziet: ‘oké dat verhaal dat ik nu dus beluister is niet door het museum bedacht maar dat had ik ook kunnen doen’, dat geeft dan toch een heel ander gevoel tijdens je bezoek aan het museum’. 

Door de jaren heen zijn er steeds meer mogelijkheden gekomen voor het publiek van het Van Abbemuseum om op een actieve manier een bijdrage te leveren. Dingen die een paar jaar geleden nog onmogelijk leken, kunnen nu wel gerealiseerd worden. Een voorbeeld hiervan is het Do It Yourself archief. Loes: ‘Een aantal jaar geleden hadden we gezegd: nou, mensen moeten absoluut met hun handen van een kunstwerk afblijven, we gaan natuurlijk niet mensen met kunstwerken laten slepen. Wat hebben we nu? Een Do It Yourself archief waar mensen kunstwerken uit het archief, uit het depot kunnen halen en zelf een tentoonstelling kunnen maken’. Deze verandering heeft voor een groot gedeelte te maken met een veranderende visie op kunst die het museum hanteert sinds de komst van directeur Charles Esche in 2004. Binnen de visie van het Van Abbe is kunst niet meer alleen een mooi object om naar te kijken, maar tevens een instrument om dingen mee te bewerkstelligen.

Ondanks dat het publiek een zeer actieve rol kan aannemen en in bepaalde mate mee kan beslissen over de inhoud van het museum, is het Van Abbemuseum niet op zoek naar totale aansluiting bij het publiek. Misschien wel juist niet. Totale aanslsuiting bij het publiek zou betekenen dat er iets gecreëerd is wat bekend is en daarmee waarschijnlijk niet radicaal. Loes: ‘We zijn nog wel het museum dat altijd dat stapje verder wil. Het is juist zo dat we de grens op willen zoeken en kijken hoe het publiek daar op reageert.’

Transparantie
Het tweede speerpunt van het vernieuwde beleid is ‘transparantie’. Het Van Abbemuseum probeert in zoveel mogelijk opzichten transparant te zijn in wat ze doen, ook waar andere musea liever gesloten over zijn. Loes: ‘We doen bijvoorbeeld onderzoek naar de herkomst van kunstwerken, dat is nu ook heel erg gaande. Bijvoorbeeld kunstwerken uit de tweede wereld oorlog, hoe zijn die in een museum terecht gekomen. Dat soort onderzoeken doen de meeste musea achter de deuren want die willen niet, als het fout blijkt, daar grootst mee voor de dag komen. Nou, dat soort onderzoeken doen wij juist op zaal, gewoon publiekelijk. Om echt te laten zien van: dit zijn vraagstukken waar we mee bezig zijn, ook die heel gevoelige vraagstukken laten we dan zien.’ Het grote vraagstuk binnen dit speerpunt is niet zo zeer in hoeverre het museum transparant wil zijn, maar misschien nog wel meer in hoeverre het publiek geïnteresseerd is in deze transparantie.

Werkwijze verhaallijnen van de expositie Er was eens...De collectie nu

Werkwijze verhaallijnen van de expositie Er was eens…De collectie nu

Verspreiding
Het derde speerpunt is verspreiding. Over verspreiding wordt het volgende geschreven in het beleidsplan (pagina 11): ‘Het Van Abbe verspreidt zich, in het museum, de stad, de wereld en online. Het verspreidt zich, om aansluiting te vinden bij het verspreide leven van vandaag de dag. Mensen hebben in deze tijd van globalisering niet alleen een verspreid leven op verschillende locaties; ze hebben een dynamische levensstijl waarin dingen loskomen van hun vaste plek. Kunst manifesteert zich in deze tijd niet alleen in de tentoonstellingsruimte, maar ook op de straat, in de wijk, in de stad en op het web. Deze situatie levert zowel kansen als risico’s op. Een gevaar is dat we overweldigd worden door deze eindeloze flexibiliteit en niet meer weten waar en wie ze zijn. Positief is dat iets kan loskomen uit zijn vaste omgeving en een verrassende bijdrage kan leveren in een nieuwe context. Bewust van het risico van vluchtigheid, wil het Van Abbe een duurzame plek innemen op nieuwe locaties en op een nieuwe manier het potentieel van kunst in deze hedendaagse wereld realiseren en ontwikkelen.’

Het museum is niet meer, zoals vroeger, een vaste plek met een vaste collectie en zo nu en dan een wisselende tentoonstelling. De werken die te zien zijn binnen de vier muren van het gebouw zijn maar een klein gedeelte van wat het Van Abbemuseum allemaal doet en heeft. Zo heeft het museum replicamusea op locaties, doen ze activiteiten in onder andere het ziekenhuis en organiseren ze skype-meetingen met kunststudenten over de hele wereld. De curatoren van het museum geven les op diverse plaatsen, zowel in Nederland als in het buitenland om zo hun kennis te verspreiden.

Het overkoepelende thema ‘radicaliteit en gastvrijheid’ staat nog altijd boven deze drie nieuwe speerpunten. De radicaliteit is vooral te vinden in de mate waarin het museum bezig is met het experiment en grenzen opzoekt. Wat betreft gastvrijheid probeert het museum, door onder andere de inzet van gastheren en gastvrouwen een band op te bouwen met het publiek tijdens een museumbezoek. De drie nieuwe speerpunten zijn in lijn met dit overkoepelende thema, waardoor de medewerkers van het museum goed aanvoelen wat de visie van het museum is en zich ook sterk voelen om hierin en hiermee te werken. Elke medewerker doet dit op zijn eigen manier en voor elke medewerker hebben de drie speerpunten ook een andere betekenis en het is soms zoeken naar een juiste invulling hiervan. Hoewel het museum altijd blijft vernieuwen, blijft het wel altijd bij de kern en dit maakt dat vernieuwingen aanslaan en mogelijk worden. Loes: ‘Als je iets doet wat echt heel goed bij je past, wat echt de kern raakt van wat je aan het doen bent, dus heel authentiek, heel echt, dan kun je alles verkopen. Als het heel echt is, dan snappen mensen dat en accepteren dat ook, hoe gek het ook is wat je soms aan ze vraagt.’ 


Voor ons relevante tips vanuit het Van Abbemuseum:

  • Een relatief kleine groep heeft echt behoefte aan participatie en cocreatie. De rest merkt dit wel op en vindt het vaak leuk dat de mogelijkheid er is.
  • Blijf dicht bij de kern van je organisatie, dan kun je bijna alles maken.
  • Soms is totale aansluiting bij het publiek minder interessant dan iets ontwikkelen dat buiten de natuurlijke interesse of behoefte ligt van het publiek.

PadUni

PadCI

Advertenties

20 thoughts on “Portret Van Abbemuseum

  1. Pingback: Interactie | cultuurmanagement3punt0

  2. Pingback: Inzichten en kennis | cultuurmanagement3punt0

  3. Pingback: Inspirerend Netwerk | cultuurmanagement3punt0

  4. Pingback: Identiteit | cultuurmanagement3punt0

  5. Pingback: Interne organisatie | cultuurmanagement3punt0

  6. Pingback: Innovatie | cultuurmanagement3punt0

  7. Pingback: Instrumenten | cultuurmanagement3punt0

  8. Erg interessant om te lezen. Vooral de manier waarop de kennis van alle medewerkers en van bezoekers gebruikt wordt om het verhaal van de collectie te vertellen, vind ik aantrekkelijk. Ik zie hierin ook mogelijkheden voor bibliotheken.

  9. Pingback: Aanbevelingen intern | cultuurmanagement3punt0

  10. Pingback: Wij presenteren: ons Theoretisch Kader! | cultuurmanagement3punt0

  11. Pingback: Over het project | cultuurmanagement3punt0

  12. Pingback: Aanbevelingen extern | cultuurmanagement3punt0

  13. Pingback: Identiteit | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  14. Pingback: Interactie | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  15. Pingback: Inzichten en kennis | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  16. Pingback: Interne organisatie | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  17. Pingback: Instrumenten | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  18. Pingback: Innovatie | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  19. Pingback: Aanbevelingen extern | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

  20. Pingback: Aanbevelingen intern | Vernieuwend ondernemen in de culturele sector

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s